«Μην ανοίγεις το στόμα σου και την καρδιά σου στον καθένα, στους χίλιους κι αν ένας καταλάβει...»

Αγ. Σεραφείμ του Σάρωφ


Παρασκευή, 9 Νοεμβρίου 2012

Αξιωματικός Ηγήτορας ή Καριερίστας;




 του Δ. Ιωάννου

Η Παθολογία της Ελληνικής Στρατιωτικής Εκπαίδευσης


Πως, σε αντίθεση με το πνεύμα της εποχής που θέλει την Ελλάδα «ετοιμοπόλεμη», οι αξιωματικοί των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων ωθούνται να μετατραπούν σε ….»στελέχη πολυεθνικής»!

Στις 31 του περασμένου Μαίου (σημ. το άρθρο δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2008), δημοσίευμα της εφημερίδας Η Αξία ανέφερε ότι οι προθέσεις της Άγκυρας είναι να δημιουργήσει θερμό επεισόδιο ταυτόχρονα σε Θράκη και Αιγαίο επιδιώκοντας μια εμπλοκή τύπου «πολέμου των 6 ημερών».

Παρ’ όλο που το άρθρο ήταν ανυπόγραφο για ευνόητους λόγους, επικαλούνταν «αξιόπιστες και καλά πληροφορημένες πηγές του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας» και έκανε λόγο για «
non papers που διακινούνται με συγκεκριμένους αποδέκτες στο ΥΠΕΘΑ». Σύμφωνα με το εν λόγω δημοσίευμα, προβλεπόταν  ενδεχόμενη αρματομαχία στην πεδιάδα της περιοχής του Έβρου και παράλληλη τουρκική επέμβαση στα Δωδεκάνησα.

Ένα τέτοιο σενάριο ίσως είναι τραβηγμένο. Ωστόσο, έχει λογική, αν σκεφθεί κανείς τη δυσκολία να ανταποκριθούν ταυτόχρονα οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις (ΕΔ) σε δύο «θερμά» μέτωπα – στον Έβρο και κάπου στα Δωδεκάνησα.

Είναι σαφές ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, εκείνο που θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, πέραν των υλικών μέσων (άρματα, αεροπορική υποστήριξη, πλοία κλπ) είναι ο ανθρώπινος παράγοντας και οι ηγετικές ικανότητες των αξιωματικών που, αφ’ ενός πρέπει να λαμβάνουν άμεσες αποφάσεις στο πεδίο των επιχειρήσεων και, αφ’ ετέρου, να εμπνέουν τους άνδρες τους. Με απλά λόγια, πρέπει να είναι ηγήτορες. Πόσο ηγήτορας είναι, όμως, ο σύγχρονος Έλληνας αξιωματικός;

Η ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΙΕΡΙΣΤΑ


Δυστυχώς, η καριερίστικη νοοτροπία είναι ένα φαινόμενο που έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις στις ελληνικές ΕΔ και πολλοί είναι οι αξιωματικοί που εμποτίζονται με αυτήν από τη στιγμή που εισέρχονται στις παραγωγικές σχολές.

Μια απλή προσέγγιση της έννοιας της λέξης «καριερίστας» παραπέμπει σε κείνον που κάνει αυτοσκοπό του το χτίσιμο της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας για την ολοκλήρωσή του ως προσωπικότητα, επιδιώκοντας μονίμως τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την προαγωγή του και αποφεύγοντας τις συνθήκες που ενδεχομένως να επηρεάσουν αρνητικά τον στόχο του.

Και παρά το ότι δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό στην προσπάθεια να γίνει κάποιος σωστός επαγγελματίας, το πρόβλημα έγκειται στην προσπάθεια αποφυγής των αρνητικών για την πορεία του συνθηκών :

Στην περίπτωση ενός αξιωματικού, αυτό μπορεί να σημαίνει μη ανάληψη «επικίνδυνων» ευθυνών και παραμέληση βασικών καθηκόντων που απορρέουν από τον βαθμό του.

Ωστόσο, αυτού του είδους η συμπεριφορά δεν είναι έμφυτη. Όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, «διδάσκεται» στο στρατιωτικό εκπαιδευτικό σύστημα – από τις παραγωγικές σχολές όπου εισέρχονται για φοίτηση οι μελλοντικοί αξιωματικοί (ΣΣΕ, ΣΝΔ, ΣΙ, ΣΣΑΣ) έως τα σχολεία φοίτησης των ανώτερων και ανώτατων αξιωματικών (ΑΔΙΣΠΟ, ΣΕΘΑ).

Αρκεί να επισημανθεί ότι τα προαναφερθέντα στρατιωτικά εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι μάλλον σχολές μαθητείας που επιβραβεύουν την ομοιομορφία της σκέψης και της συμπεριφοράς, την οποία καλούνται να επιδείξουν οι εκπαιδευόμενοι.

Στα νεαρά στελέχη «περνάει» η νοοτροπία πως η επιτυχία εξαρτάται από την εξομοίωση της σκέψης τους με εκείνη του προϊσταμένου και όχι από την ατομική τους προσπάθεια και στήριξη με δικά τους επιχειρήματα.

Η καλλιέργεια λανθασμένης νοοτροπίας, όμως, δεν σταματά στο στρατιωτικό εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά συνεχίζεται – ίσως και πιο συστηματικά – σε όλο το εύρος και το πλάτος του στρατιωτικού συστήματος. Ο νέος αξιωματικός έχει, θεωρητικά, το δικαίωμα να πει τη γνώμη του. Εάν όμως διατυπώσει μια γνώμη – ανεξάρτητα με το πόσο αποδοτική  ή αποτελεσματική μπορεί να είναι -  διαφορετική από την υπάρχουσα πολιτική, μπορεί να θεωρηθεί «εχθρικός» προς το σύστημα.

Βραχυπρόθεσμη συνέπεια είναι η αρνητική αξιολόγησή του, η οποία, ουσιαστικά, του ανακόπτει την πορεία προς την κορυφή της ιεραρχίας. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που, ενώ έχει ληφθεί μια απόφαση από το Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο ή τα αντίστοιχα συμβούλια των υπόλοιπων κλάδων – και μάλιστα με ομοφωνία - , μόλις αλλάξει η ηγεσία βλέπουμε να επιδιώκεται η αναίρεσή της από τα ίδια τα άτομα που είχαν αρχικά συμφωνήσει…

ΤΑ ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΑΙΤΙΑ

Ωστόσο, η κατάσταση έχει βαθύτερα αίτια, καθώς πολλά μέτρα που αφορούν στο στρατιωτικό προσωπικό και προβάλλονται ως εκσυγχρονιστικά και ανθρωποκεντρικά, τελικά συμβάλλουν στη δημιουργία της «καριερίστικης» νοοτροπίας.

Τέτοιο παράδειγμα είναι η αύξηση των οικονομικών απολαβών στους ανώτατους βαθμούς – υπενθυμίζεται ότι η βασική επιδίωξη της κορυφής της ιεραρχίας των ανώτατων αξιωματικών (στρατηγών, ναυάρχων, πτεράρχων) είναι η αύξηση του συντελεστή του βασικού μισθού τους από το 2,30 στο 3.

Ο συγκεκριμένος συντελεστής αφορά στον υπολογισμό του βασικού μισθού των αξιωματικών στον εκάστοτε βαθμό (χωρίς τα διάφορα επιδόματα, όπως οικογενειακό, τέκνων, στολής, επικινδυνότητας, κ.ά) και προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό του βασικού μισθού του Ανθυπολοχαγού επί τον συντελεστή του βαθμού. Για παράδειγμα, εάν ο βασικός μισθός του Ανθυπολοχαγού είναι 860 ευρώ (αυτό ισχύει από 1.1.2008) , ο βασικός μισθός ενός ανώτατου ανέρχεται σήμερα σε 2.580 ευρώ (860 Χ 3).

Βέβαια, είναι απόλυτα λογικό ένας αξιωματικός που έχει εξαντλήσει την κλίμακα της ιεραρχίας να ανταμειφθεί για την πολυετή υπηρεσία του. Ωστόσο, ο αντίποδας σε αυτήν την άποψη είναι ότι τέτοιου είδους πρακτικές οδηγούν τον νέο αξιωματικό να ενστερνιστεί τη φιλοσοφία νέου στελέχους πολυεθνικής εταιρίας, που έχει ως βασική επιδίωξή του να ανελιχθεί στους ανώτατους βαθμούς. Για να το επιτύχει αυτό, θα πρέπει να πράττει μόνο στο πλαίσιο αυτών που αυστηρά του έχουν ζητηθεί, ώστε να αποφύγει δυσμενείς καταστάσεις που, ενδεχομένως, θα επηρεάσουν την ανέλιξή του.

Προς αποφυγή παρεξηγήσεων: το ότι οι κάθε είδους απολαβές (οικονομικές, οικογενειακές, ηθικές) των στρατιωτικών είναι χαμηλότερες από τις επιθυμητές – και σε συνδυασμό με τις αντίστοιχες στην υπόλοιπη κοινωνία – είναι πιθανό να ισχύει.

Είναι σαφές ότι σε περίπτωση που έχει και οικογένεια, ένας νέος αξιωματικός είναι δύσκολο να συντηρηθεί μόνο με τον αρχικό του μισθό. Σημειωτέον επίσης ότι οι αξιωματικοί απαγορεύεται να εξασκούν παράλληλα άλλη εργασία -  απόλυτα λογικό, αν σκεφτεί κανείς ότι ο αξιωματικός δεν είναι εργασία, αλλά λειτούργημα…

Παρ’ όλα αυτά, το πρόβλημα δεν επιλύεται με την κατακόρυφη αύξηση των μισθών στους καταληκτικούς βαθμούς, αγνοώντας τα κατώτερα στελέχη και φροντίζοντας μόνο τα ανώτατα. Απόδειξη αυτού είναι ότι ο συντελεστής του βασικού μισθού από τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού μέχρι και τον βαθμό του Συνταγματάρχη κυμαίνεται μεταξύ του 1 και του 1,68.

ΤΟ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ

Μια άλλη ρύθμιση που επεξεργάζεται αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση αφορά στους όρους πρόωρης συνταξιοδότησης των στρατιωτικών, η οποία πριν ακόμη ψηφιστεί έχει επιφέρει σωρεία παραιτήσεων. Μέχρι σήμερα ισχύει το ότι ένας αξιωματικός μπορεί να αποστρατευθεί  εφόσον έχει συμπληρώσει 25 χρόνια ενεργούς υπηρεσίας, λαμβάνοντας τιμητικά τον επόμενο βαθμό από τον δικό του και φυσικά τις συνταξιοδοτικές του απολαβές. Στην περίπτωση πχ ενός αξιωματικού που έχει αποφοιτήσει από μια παραγωγική σχολή αξιωματικών (ΣΣΕ, ΣΝΔ, ΣΙ) και κατά την αποστράτευσή του κατέχει τον βαθμό του Αντισυνταγματάρχη για τον Στρατό Ξηράς, συνταξιοδοτείται λαμβάνοντας τον βαθμό του Συνταγματάρχη.

Ωστόσο, σύμφωνα με ένα νέο προσχέδιο που αφορά στην κατάρτιση  νέου συνταξιοδοτικού, το οποίο έχει δοθεί προς αξιολόγηση στις επιτροπές των Γενικών Επιτελείων Στρατού, Αεροπορίας και Ναυτικού, καθώς και σε μεικτή επιτροπή του ΓΕΕΘΑ και του υπουργείου Άμυνας, γίνεται λόγος για περικοπή του δικαιώματος αποστρατευτικού βαθμού, γεγονός που σημαίνει μείωση της σύνταξης. Αυτό το προσχέδιο είχε ως αποτέλεσμα σωρείες παραιτήσεων από όλους τους κλάδους των ΕΔ.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μέχρι τα μέσα Ιουνίου του 2008, δήλωσαν παραίτηση συνολικά 887 αξιωματικοί (283 στην Πολεμική Αεροπορία, 422 στον Στρατό Ξηράς και 182 στο Πολεμικό Ναυτικό), ενώ κάποιες άλλες πληροφορίες από τους κύκλους του Πενταγώνου αναφέρουν ότι το νούμερο αυτό θα κυμανθεί μεταξύ 1100 και 1300 μέχρι τα τέλη του έτους!

Αν και από την πλευρά των Γενικών Επιτελείων διέρρευσε ότι δεν θα θιγούν τα δικαιώματα των αξιωματικών – και ειδικά εκείνων που έχουν συμπληρώσει 25ετία -, οι φετινές παραιτήσεις θα δημιουργήσουν προβλήματα σε επίπεδο διοίκησης των μάχιμων σχηματισμών (συντάγματα, μοίρες μαχητικών κά) από τη στιγμή που οι αξιωματικοί που δήλωσαν παραίτηση είναι στον βαθμό του Αντισυνταγματάρχη, Αντιπλοιάρχου και Αντισμηνάρχου…

Με απλά λόγια, την επόμενη χρονιά θα προκύψει σημαντικό ζήτημα στην επάνδρωση των μονάδων που αποτελούν την αιχμή του δόρατος σε όλους τους κλάδους των ΕΔ.
Ωστόσο, είναι αξιοπερίεργο το γεγονός ότι, από τα αιτήματα των αξιωματικών για αύξηση των απολαβών, εκείνο που ικανοποιήθηκε άμεσα ήταν η εκτόξευση του συντελεστή του βασικού μισθού των ανώτατων αξιωματικών στο 3. Συνδέεται, άραγε, το γεγονός αυτό με το ότι η συγκεκριμένη κάστα αξιωματικών στελεχώνει τα κέντρα λήψης αποφάσεων – άρα, πρέπει να είναι ικανοποιημένη, ώστε να ακολουθεί χωρίς αντιδράσεις τις προσταγές της πολιτικής εξουσίας;

ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΠΡΑΞΙΑ

Σημαντικό σημείο είναι και το σύστημα αξιολογήσεων – προαγωγών και μεταθέσεων, κυρίως εκείνων που αφορούν θέσεις στο εξωτερικό (ΝΑΤΟ, στρατιωτικοί ακόλουθοι). Το εν λόγω σύστημα συμβάλλει με τη σειρά του στη δημιουργία «καριερίστικης» συμπεριφοράς, από τη στιγμή που βασικά κριτήρια αποτελούν η αξιολόγηση από τον προϊστάμενο και η γνωμάτευση από τον επικεφαλής του προϊσταμένου, με τον οποίο ο αξιολογούμενος πιθανόν να μην έχει έρθει ποτέ σε επαφή.

Με απλά λόγια, το σύστημα αξιολόγησης δεν στοχεύει στη βελτίωση του αξιωματικού, αλλά απλώς καταγράφει διαχρονικά τις όποιες αδυναμίες του έχουν διαπιστωθεί, χωρίς να του δίνεται η δυνατότητα και η απαραίτητη βοήθεια για να βελτιωθεί. Εκείνο, λοιπόν, που αποκομίζει ως εμπειρία ο νέος αξιωματικός είναι ότι μια ενδεχόμενη κακή κρίση στην αρχή της σταδιοδρομίας του, πιθανόν να του δημιουργήσει μείζον πρόβλημα όταν φτάσει η στιγμή να προαχθεί στους ανώτατους βαθμούς.

Αξίζει να αναφερθεί ότι ένα από τα σημαντικά κριτήρια που λαμβάνονται υπ’ όψιν κατά τις προαγωγές και τις μεταθέσεις στο εξωτερικό είναι το αν έχουν επιβληθεί στον υπό αξιολόγηση αξιωματικό ποινές στο παρελθόν. Ωστόσο, το αξιοπερίεργο είναι ότι, παρότι η παλαιότερη επιβολή ποινής προσμετράται αρνητικά για μια θέση στρατιωτικού ακολούθου στο εξωτερικό, δεν παίζει κανένα ρόλο κατά την ανάληψη μιας διοικητικής θέσης στο εσωτερικό ή στην αίτηση για συμμετοχή σε ειρηνευτική αποστολή στο εξωτερικό (πχ στο Ιράκ).

Και ενώ παρατηρείται μια συσσώρευση σε ότι αφορά τις θέσεις στρατιωτικών ακολούθων στο εξωτερικό, από την άλλη η ηγεσία ψάχνει με το «μικροσκόπιο» αξιωματικούς για να καλύψουν τις θέσεις στο Ιράκ. Αυτό που, τελικά, εξάγεται ως συμπέρασμα είναι ότι ενισχύεται στο στρατιωτικό προσωπικό η νοοτροπία της απραξίας, καθώς όποιος είναι δραστήριος και ενεργεί, εκτίθεται στο ενδεχόμενο να κάνει λάθη, για τα οποία θα τιμωρηθεί, διακινδυνεύοντας μια μελλοντική προαγωγή ή μετάθεση στο εξωτερικό ως στρατιωτικός ακόλουθος.

Αξιοσημείωτο είναι και το απαρχαιωμένο σύστημα αξιολόγησης των προσόντων των αξιωματικών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι το μόνο προσόν που χρειάζεται να διαθέτει ένας αξιωματικός, προκειμένου να καλύψει μια θέση σε νατοϊκό επιτελείο του εξωτερικού, είναι να έχει αποφοιτήσει από τη Σχολή Πολέμου ή τη Σχολή Εθνικής Άμυνας. Από την άλλη, το εν λόγω προσόν δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να αναλάβει μια μείζονος σημασίας επιτελική θέση στο εσωτερικό. Σημειωτέον ότι στη Σχολή Εθνικής Άμυνας μπορεί να φοιτήσει οποιοσδήποτε δημόσιος υπάλληλος πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ενώ οι αξιωματικοί πρέπει να έχουν τελειώσει τη Σχολή Πολέμου. Αυτό από μόνο του αποδεικνύει ότι, στην πράξη, τα πτυχία των παραγωγικών στρατιωτικών ιδρυμάτων δεν είναι ισότιμα των πτυχίων ΑΕΙ.


ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΞΑ ΤΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΩΝ

Εξίσου απαρχαιωμένο είναι και το σύστημα των προαγωγών. Παρ’ όλο που, θεωρητικά, υπάρχει η δυνατότητα της προαγωγής «κατ’ εκλογήν» (δηλαδή των πρόσφατων προσόντων των αξιωματικών και του έργου που έχουν παράγει), ελάχιστα ακολουθείται αυτή η τακτική. Οι προαγωγές γίνονται κυρίως βάσει του συστήματος της επετηρίδας, σύμφωνα με το οποίο προάγονται εκείνοι που τελείωσαν με καλύτερη σειρά τη στρατιωτική παραγωγική όπου φοίτησαν (ΣΣΕ, ΣΙ, ΣΝΔ κά) 20 ή 30 χρόνια πριν. Καμία επιτροπή δεν εξετάζει εάν ο τότε αριστούχος αξιωματικός επιδεικνύει το ίδιο ενδιαφέρον για την υπηρεσία, εάν ενημερώνεται για τις εξελίξεις στον τομέα του ή εάν έχει μεταβληθεί η υπηρεσιακή του κατάσταση (πχ λόγω ενός προβλήματος υγείας).

Επιπλέον αδύναμο σημείο αποτελεί και το ότι ο τελευταίος της προηγούμενης σειράς αποφοίτησης θεωρείται αρχαιότερος (δηλαδή βρίσκεται πιο μπροστά στην επετηρίδα για να προαχθεί) από τον πρώτο της επόμενης σειράς.  Με λίγα λόγια, ο αριστούχος της νεότερης σειράς θεωρείται μειωμένων προσόντων, σε σχέση με τον τελευταίο της προηγούμενης σειράς!

Το ίδιο ισχύει και μεταξύ των Σωμάτων (πχ Τεχνικό, Εφοδιασμού Μεταφορών) και των Όπλων (Πεζικό, Τεθωρακισμένα) στον Στρατό Ξηράς, αλλά και στους άλλους κλάδους (στο Πολεμικό Ναυτικό μεταξύ μηχανικών και μάχιμων αξιωματικών και στην Πολεμική Αεροπορία μεταξύ μηχανικών και ιπταμένων). Συγκεκριμένα, οι αξιωματικοί των Σωμάτων στον Στρατό Ξηράς, οι μηχανικοί στο Πολεμικό Ναυτικό και οι ιπτάμενοι μηχανικοί στην Πολεμική Αεροπορία, παρ’ ότι πληρούν όλα τα τυπικά προσόντα κι έχουν αποφοιτήσει από την ίδια εκπαιδευτική σειρά, προάγονται μόνο εφόσον προαχθεί και ο τελευταίος των Όπλων, των Μάχιμων και των Ιπταμένων.

Με το υπάρχον σύστημα προαγωγών, μπορούν άνετα να φτάσουν μέχρι τον βαθμό του Ταξιάρχου στον Στρατό Ξηράς και στον αντίστοιχο βαθμό στους άλλους κλάδους, τόσο ένας ικανός όσο κι ένας μέτριος αξιωματικός χωρίς κάποια πολιτική «υποστήριξη». Ωστόσο, στην περίπτωση πχ του Αμερικανικού Στρατού και άλλων προηγμένων στρατών, το ότι κάποιος φέρει ένα  βαθμό οφείλεται στην αξία του, στα προσόντα που έχει αποκτήσει με την φοίτησή του στα διάφορα επιτελικά σχολεία, στις συμμετοχές του σε αποστολές εκτός χώρας (Ιράκ, Αφγανιστάν, ειρηνευτικές αποστολές κά) και κυρίως, στο έργο που έχει παράγει. Η προαγωγή δεν αποτελεί «φυσική εξέλιξη» είτε έχεις τα απαραίτητα ηγετικά προσόντα είτε όχι…

Επιπλέον, οι ΕΔ των ΗΠΑ όπως και άλλων χωρών διαθέτουν εξειδικευμένες στρατιωτικές ακαδημίες από τις οποίες αποφοιτούν συγκεκριμένα πχ οι ιπτάμενοι αξιωματικοί της Αμερικανικής Αεροπορίας (
USAF) που προορίζονται να εξελιχθούν βαθμολογικά και να αναλάβουν επιτελικές θέσεις. Αντίθετα, ένας μεγάλος αριθμός ιπταμένων που χρησιμοποιείται για να επιχειρεί με τα αεροσκάφη της Ναυτικής Αεροπορίας φοιτά σε μια σχολή μικρότερου χρόνου φοίτησης, η οποία επικεντρώνεται μόνο στο πτητικό έργο. Οι εν λόγω αξιωματικοί δεν καταλαμβάνουν επιτελικές θέσεις και είτε αποστρατεύονται σχετικά γρήγορα, είτε αναλαμβάνουν εκπαιδευτικό έργο.

Γίνεται φανερό, λοιπόν, ότι το υπάρχον σύστημα τείνει να στερεί από τον αξιωματικό το πιο σημαντικό προσόν που πρέπει να διαθέτει:  την κρίση και την ικανότητα της άμεσης λήψης αποφάσεων σε δύσκολες επιχειρησιακές συνθήκες. Φανταστείτε απλά τον αξιωματικό μιας περιπόλου που πρέπει να πάρει μια άμεση απόφαση για το αν θα εμπλακεί σε αντιπαράθεση με τις εχθρικές δυνάμεις και την κρίσιμη στιγμή να σκέφτεται αν η απόφασή του αυτή θα αποδειχθεί ως ορθή ή όχι για την καριέρα του…

Όλα τα προαναφερθέντα είναι γνωστά στην στρατιωτική ηγεσία
και παρ’ όλο που πάντα υπάρχει μια μερίδα υψηλόβαθμων αξιωματικών που ευνοεί το ισχύον σύστημα, ενίοτε τοποθετούνται σε καίριες θέσεις και αξιωματικοί με την ορθή έννοια του όρου. Οι ίδιοι όμως, αναφέρουν ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να ξεχωρίσεις τον αξιωματικό που διαθέτει ηγετικά χαρακτηριστικά από τον καιροσκόπο καριερίστα.

Ωστόσο, υπάρχει άλλη μια συγκεκριμένη εξήγηση για την τάση αυτή του ελληνικού συστήματος να καλλιεργεί την «καριερίστικη» συμπεριφορά: η ύπαρξη υπεράριθμων ανώτατων και ανώτερων αξιωματικών σε σχέση με το μέγεθος των ελληνικών ΕΔ. Απόδειξη είναι το ότι οι Έλληνες αξιωματικοί του στρατού ξηράς αποτελούν το 0,20% ( περίπου 180 με 190  στους βαθμούς του ταξιάρχου, υποστρατήγου και αντιστρατήγου) του συνόλου των ΕΔ, ενώ το ποσοστό αυτό στον Αμερικανικό Στρατό είναι μόλις  0,080% (περίπου 320 υψηλόβαθμοι αξιωματικοί). Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στους άλλους κλάδους.


Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ

Μια ακόμη παράμετρος που θα πρέπει να εξεταστεί είναι τα κριτήρια και ο τρόπος εισαγωγής υποψηφίων στις στρατιωτικές σχολές. Με το υπάρχον σύστημα, μπορεί να εισαχθεί κάποιος σε μια στρατιωτική σχολή, την οποία ίσως έχει ως 4η ή 5η επιλογή του, επειδή έχει «πιάσει» τους απαραίτητους βαθμούς. Αντίθετα, κάποιος που έχει την στρατιωτική σχολή ως 1η επιλογή  είναι δυνατόν να μην εισαχθεί, διότι «έπιασε» λίγο χαμηλότερη βαθμολογία.

Από την άλλη, δεν υπάρχει κάποιο κατώτερο βαθμολογικό κριτήριο. Οι βάσεις εισαγωγής για τις στρατιωτικές σχολές καθορίζονται από τον συνολικό αριθμό των υποψηφίων που θα τις δηλώσουν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι μάχιμες ειδικότητες, όπως στη ΣΣΕ – Όπλα (Πεζικό, Τεθωρακισμένα, Αεροπορίας Στρατού, κά) να έχουν χαμηλότερες βάσεις από τα Σώματα (Υγειονομικό, Σώμα Υλικού Πολέμου). Και φυσικά, αυτό συμβαίνει διότι η διαμόρφωση των βάσεων καθορίζεται μόνο από τον συνολικό αριθμό προτιμήσεων των υποψηφίων.

Στον πίνακα φαίνεται χαρακτηριστικά ότι, για το 2006, η βάση για τη ΣΙ (για τους πιλότους) είναι 16113, ενώ για τους υπαξιωματικούς της ΣΤΥΑ 16227. Με απλά λόγια, στη σχολή υπαξιωματικών εισάγονται υποψήφιοι με καλύτερο μαθησιακό υπόβαθρο απ’ ότι στη σχολή αξιωματικών! Είναι δε χαρακτηριστικό ότι υπάρχουν περιπτώσεις που εισήχθη για ιπτάμενος στη ΣΙ μαθητής με μέσο όρο 13 (ανήκε στην ειδική κατηγορία των πολυτέκνων), ενώ την ίδια χρονιά στη ΣΤΥΑ ο μέσος όρος ήταν 16.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με τα λεγόμενα Μοιράρχου Πολεμικής Μοίρας (που για ευνόητους λόγους δεν κατονομάζεται), ο νέος χειριστής να μη διαθέτει το απαραίτητο μαθησιακό υπόβαθρο, ώστε να αντεπεξέλθει στο δύσκολο θεωρητικό πρόγραμμα εκπαίδευσης της ΣΙ.

Σε άλλους ευρωπαϊκούς προηγμένους στρατούς, οι στρατιωτικές σχολές είναι εκτός του ευρύτερου εκπαιδευτικού συστήματος και ο κάθε ενδιαφερόμενος δίδει απευθείας εξετάσεις στη Σχολή που αποτελεί και την 1η του προτίμηση. Επιπλέον, υπάρχουν συγκεκριμένα κατώτερα όρια, τα οποία ανταποκρίνονται στο μαθησιακό επίπεδο που πρέπει να διαθέτει, ώστε να αντεπεξέλθει στο απαιτητικό σύστημα εκπαίδευσης μιας τέτοιας Σχολής.

ΤΡΑΓΙΚΑ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ

Στη μη ουσιαστική ανάληψη ευθυνών από τους αξιωματικούς συμβάλλει σημαντικά και το γραφειοκρατικό σύστημα που ισχύει στις ΕΔ, το οποίο παρότι διενεργεί ΕΔΕ (Ένορκη Διοικητική Εξέταση) για οποιοδήποτε συμβάν, τελικά λειτουργεί ως «προστατευτικός μανδύας» ώστε να αποδίδονται οι ευθύνες εκτός στρατεύματος.

Σχετικά πρόσφατη είναι η τραγωδία στο ακριτικό φυλάκιο «Μανίτσα», 3 χλμ από το Σουφλί, στο οποίο τη Μεγάλη Πέμπτη του 2004 (8 Απριλίου) πέντε στρατιώτες σκοτώθηκαν ακαριαία από ηλεκτροπληξία, όταν επιχείρησαν να επανατοποθετήσουν τον ιστό της σημαίας στη βάση του. Ωστόσο, ουδείς εκ των υπευθύνων αξιωματικών απεπέμφθη. Ευθύνες αποδόθηκαν αρχικά σε τέσσερις υπαλλήλους της ΔΕΗ που ήταν υπεύθυνοι για τη συντήρηση του δικτύου εναέριων αγωγών μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος στο φυλάκιο, οι οποίοι τελικά αθωώθηκαν το 2007 από το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αλεξανδρούπολης. Το μόνο που έκανε το υπουργείο Εθνικής Άμυνας ήταν να καταργήσει το φυλάκιο.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε και η υπόθεση της πτώσης του στρατιωτικού ελικοπτέρου
CH-Chinook, στις 11 Σεπτεμβρίου του 2004 ανοιχτά της Σιθωνίας, παρασύροντας στον θάνατο όλους τους επιβαίνοντες (τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Πέτρο και άλλα 16). Ως επίσημη εκδοχή για τα αίτια του δυστυχήματος αναφέρθηκε η μηχανική βλάβη. Ωστόσο, χαρακτηριστικό ήταν το αλαλούμ που ακολούθησε στα ανώτερα κλιμάκια της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας των ΕΔ, σχετικά με την ενημέρωση για το συμβάν.

Το αποτέλεσμα ήταν η αποπομπή του τότε αρχηγού ΓΕΑ για να εκτονωθεί αρχικά η κρίση, ενώ στη συνέχεια υπήρξε μια τεράστια διαμάχη μεταξύ της Πολεμικής Αεροπορίας και της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), σχετικά με το ποια ήταν υπεύθυνη για την παρακολούθηση του ελικοπτέρου κατά τη διάρκεια της μοιραίας πτήσης. Φυσικά, κανείς άλλος δεν κουνήθηκε από τη θέση του, παρά τις ποικίλες παρατυπίες που διαπιστώθηκαν στην κινητοποίηση του μηχανισμού έρευνας και διάσωσης…

Συμπερασματικά, χωρίς να θέλουμε να γίνουμε Κασσάνδρες, σημαντικές αλλαγές θα πρέπει να γίνουν «εδώ και τώρα» στις ΕΔ, καθώς είναι σαφές ότι σε περίπτωση θερμού επεισοδίου με την Τουρκία, οι ηγετικές ικανότητες των αξιωματικών θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην έκβαση του αποτελέσματος. Ας μην ξεχνάμε το σκληρό μάθημα που έλαβαν τόσο οι Ένοπλες Δυνάμεις όσο και η ελληνική κοινωνία, στην περίπτωση της κρίσης των Ιμίων…

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα  με τα λεγόμενα επιχειρησιακών αξιωματικών του Ναυτικού, ο τότε Α/ΓΕΕΘΑ, Ναύαρχος Χ. Λυμπέρης, είχε παρατάξει τον ελληνικό στόλο με υποδειγματικό τρόπο έναντι του τουρκικού, ώστε – σύμφωνα πάντα με τα λεγόμενα των αξιωματικών του Ναυτικού – σε ενδεχόμενη αντιπαράθεση ο τουρκικός στόλος θα υφίστατο τεράστιες απώλειες, ενώ ο ελληνικός ελάχιστες. Τι ήταν λοιπόν αυτό που «φρέναρε» τον τότε Α/ΓΕΕΘΑ; Η απάντηση, δυστυχώς, είναι απλή
:

Ήθελε να του δώσουν το πράσινο φως οι πολιτικοί του «προϊστάμενοι»…

Nexus, 11/2008