«Μην ανοίγεις το στόμα σου και την καρδιά σου στον καθένα, στους χίλιους κι αν ένας καταλάβει...»

Αγ. Σεραφείμ του Σάρωφ


Παρασκευή, 25 Ιανουαρίου 2013

Το FBI ερευνά τεχνικές Profiling Serial Killers και στο Οικονομικό Έγκλημα

Αναλυτές συμπεριφοράς του FBI εφαρμόζουν τεχνικές Profiling των Serial Killers και στο Οικονομικό Έγκλημα

O Bernard Madoff – ο αρχιτέκτονας της μεγαλύτερης απάτης τύπου «Ponzi» της ιστορίας – και ο Gary Ridgway – ο κατά συρροήν δολοφόνος του ποταμού Γκριν – φαίνεται να έχουν ελάχιστα κοινά στοιχεία εκτός από το να στιγματίζονται ως «τέρατα» στις εφημερίδες.

Όμως μια ομάδα από πράκτορες του FBI, οι ίδιοι που ειδικεύονται στην παροχή βοήθειας στην τοπική αστυνομία στον εντοπισμό των serial killers όπως ο Ridgway, χρησιμοποιούν την εμπειρία τους στο profiling συμπεριφορών, με στόχο εγκληματίες του «λευκού κολάρου» (white collar criminals) όπως o Madoff.


Για περίπου δύο χρόνια τώρα, πράκτορες του FBI της Behavioral Analysis Unit συμβουλεύονται τους συναδέλφους τους στη Νέα Υόρκη, οι οποίοι ειδικεύονται στην έρευνα πάνω στο οικονομικό έγκλημα. Οι πράκτορες της B.A.U. εξετάζουν φακέλους υποθέσεων μαζί με το FBI για τον Madoff και άλλους απατεώνες που έχουν καταδικαστεί, όπως ο Samuel Israel του Ομίλου Bayou, επενδυτικά κεφάλαια (αντισταθμιστικά αμοιβαία κεφάλαια υψηλού κινδύνου) του οποίου, ύψους 400 εκατομμυρίων δολαρίων αποδείχθηκε πως επρόκειτο για απάτη τύπου Ponzi, και όπως ο πρώην Δημοκρατικός fundraiser, Hassan Nemazee, ο οποίος έκλεψε περίπου 300 εκατομμύρια δολάρια από την Citigroup και άλλες δύο μεγάλες τράπεζες.
Στόχος είναι οι πράκτορες της BAU, των οποίων η εργασία πάνω στο profiling των serial killers έχει διαδοθεί σε ταινίες, βιβλία, και στην τηλεόραση, να μπορέσουν να μπουν στο μυαλό των απατεώνων και να δουν τι είναι αυτό που τους οδηγούν σε εγκληματικές πράξεις. Αν χρησιμοποιήσουμε κινηματογραφικούς όρους, για να πάρει κανείς μια ιδέα του τι προσπαθεί να πετύχει το FBI με αυτό το εγχείρημα, αρκεί να υποκαταστήσει τον Gordon Gekko, τον πληροφοριοδότη trader της «Wall Street» με τον Hannibal Lecter, τον κατά συρροή δολοφόνο και κανίβαλο στη Σιωπή των Αμνών.
«Αυτό που αρχικά ξεκίνησε ως μια προσπάθεια να βρεθεί ένας τρόπος για την πρόληψη και τον εντοπισμό περιστατικών απάτης τύπου Ponzi»,  δήλωσε ο Peter Grupe, βοηθός ειδικός πράκτορας του FBI στη Νέα Υόρκη που ασχολείται με έρευνες πάνω στα «white collar» εγκλήματα, «εξελίχθηκε στην πορεία σε κάτι ευρύτερο.».
Oι στρατηγικές profiling του FBI είναι μέρος της επιθετικής νέας προσέγγισης των οικονομικών εγκλημάτων. Αντιμετωπίζοντας έντονες επικρίσεις για τον μικρό αριθμό υποθέσεων από την οικονομική κρίση που φτάνουν στην ποινική δικαιοσύνη, το FBI και οι ομοσπονδιακοί Εισαγγελείς είναι πρόθυμοι να δείξουν πως τα εγκλήματα του «λευκού κολάρου» δεν θα τύχουν ευνοϊκής μεταχείρισης. Για το σκοπό αυτό, το FBI για πρώτη φορά έχει εγκαταστήσει πράκτορα που συνεργάζεται στενά με το κεντρικό γραφείο της Securities and Exchange Commission στην Ουάσιγκτον DC. Ο πράκτορας άρχισε να συνεργάζεται πριν από ένα χρόνο με τη νέα μονάδα πληροφοριών αγοράς της SEC, εξετάζοντας έγκαιρα και λεπτομερώς πληροφορίες που παίρνει η υπηρεσία από το κοινό για πιθανές απάτες. Ανώτερο στέλεχος του FBI δήλωσε πως γίνονται συζητήσεις για πραγματοποίηση κάποιου αντίστοιχου προγράμματος και στα γραφεία της SEC στη Νέα Υόρκη.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΑΠΑΤΕΩΝΕΣ
Οι διευρυμένες προσπάθειες για τον εντοπισμό των «white collar» εγκλημάτων, προκύπτουν από μια βαθιά πεποίθηση που συμμερίζονται πολλοί στην αστυνομία – ότι η απάτη είναι διαδεδομένη σε κάποιες γωνιές της Wall Street και την εταιρική Αμερική. Ο Εισαγγελέας του Μανχάταν,  Preet Baharara δήλωσε πως το γραφείο του, το οποίο έχει αναλάβει την ποινική δίωξη της μεγάλης υπόθεσης σχετικά με εμπιστευτικές συναλλαγές, κατά του συνιδρυτή του Ομίλου Galleon, Raj Rajaratnam, έχει διαπιστώσει ότι η διαπραγμάτευση των hedge funds για τις απόρρητες πληροφορίες είναι «διεισδυτική και ολέθρια.” Πράγματι, κάποιοι από τους πράκτορες του FBI στη Νέα Υόρκη που τους έχει ανατεθεί η διερεύνηση τίτλων απάτης, περιγράφουν ανοιχτά μερικούς από τους στόχους τους που λειτουργούν σαν «επαγγελματίες εγκληματίες» – μια αναμενόμενη έκφραση που χρησιμοποιούν οι πράκτορες όταν κάνουν αναφορά στη Μαφία ή σε άλλες οργανωμένες εγκληματικές οργανώσεις.
Παρόλα αυτά, η ικανότητα των FBI profilers να κάνουν τη διαφορά δεν είναι και τόσο σαφής σε ορισμένους εμπειρογνώμονες. Υπάρχει αρκετός σκεπτικισμός για το αν οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό δολοφόνων που διαπράττουν ορισμένα από τα πιο ειδεχθή και βίαια εγκλήματα, είναι δυνατόν να εφαρμοστούν στις αναλύσεις των κίνητρων των εγκληματιών της Wall Street.
«Σαν μια ακαδημαϊκή άσκηση μπορεί να έχει ενδιαφέρον να βάλει κανείς τους Madoff,  Michael Milken, Allen Stanford και Jeff Skilling όλους στο ίδιο δωμάτιο και αφήσει τους ψυχολόγους να τους αναλύσουν», δήλωσε ο Marc Mukasey, ο επικεφαλής του γραφείου πρακτικής αμυντικής κατά των «white collar» εγκλημάτων Bracewell & Giuliani και ένας πρώην ομοσπονδιακός Εισαγγελέας. “Θα ήταν ενδιαφέρον να το κάνει κάποιος, αλλά δεν είμαι σίγουρος για την πρακτική χρησιμότητα αυτού του εγχειρήματος.” Όπως και να έχει, ο Mukasey και άλλοι επισημαίνουν ότι πολλοί κατηγορούμενοι για εγκλήματα «λευκού κολάρου» έχουν καθαρό ποινικό μητρώο και προς τα έξω συχνά παρουσιάζουν το προφίλ ενός επιτυχημένου στέλεχος ή επενδυτή της Wall Street: άπληστοι, ενεργητικοί, χαρισματικοί, φιλόδοξοι, έξυπνοι και .. control-freaks πρώτης τάξεως.
Ωστόσο, οι πράκτορες μαζί με την ομάδα ανάλυσης συμπεριφορών του FBI, μερικοί από τους οποίους έχουν επίσης ενεργά συμμετοχή στην διαμόρφωση του προφίλ τρομοκρατών και  εγκληματιών που στοχοποιούν παιδιά, πιστεύουν ότι μπορούν να αναπτύξουν στρατηγικές profiling που θα βοηθήσουν τους μυστικούς πράκτορες να ξετρυπώσουν διεφθαρμένους εταιρικούς τιτάνες, κρυφούς traders των hedge funds και άλλους απατεώνες της Wall Street. Σαν minimum στόχο τους, οι profilers θέλουν να διαπιστώσουν εάν οι εγκληματίες του «λευκού κολάρου» έχουν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά στην προσωπικότητα και τη συμπεριφορά τους, που μέσα από ανακρίσεις και έρευνες τους, οι πράκτορες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες που έχουν συγκεντρώσει. Αν οι FBI profilers μπορέσουν  να το κάνουν αυτό, θα επιτρέψει σε μυστικούς πράκτορες να εντοπίζουν καλύτερα τους παραβάτες και να καθορίσει ποιοι ύποπτοι είναι οι καλύτεροι υποψήφιοι για να «αλλάξουν πλευρά» και να καταδώσουν τους διεφθαρμένους συναδέλφους τους.
“Ο στόχος εδώ δεν είναι τόσο η πρόληψη του οικονομικού εγκλήματος από  αλλά το να καταστούν οι έρευνες πιο παραγωγικές», λέει ο Mark Hilts, επικεφαλής της ΒΑU-2 του FBI, της οκταμελούς ομάδας που επιβλέπει το έργο των «white collar» δραστών . «Δεν υπάρχει ένα πρότυπο για το τι κάνει ένα άτομο κατά συρροή δολοφόνο και το ίδιο ισχύει και για τον κόσμο του «λευκού κολάρου» . Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να δούμε τα πράγματα μέσα από την οπτική του δράστη.” Ο Hilts  αναφέρει ακόμα πως η ομάδα του θα πάρει συνεντεύξεις από σημαντικούς οικονομικούς εγκληματίες όπως ο Madoff – ακριβώς όπως οι FBI profilers έκαναν στο παρελθόν με τους serial killers Ted Bundy και τον λεγόμενο «Son of Sam»  David Berkowitz. Αλλά τέτοιες συνεντεύξεις πρόσωπο με πρόσωπο με τον Madoff και τους ομοίους του, είναι ακόμα μάλλον μήνες, ίσως και χρόνια, μακριά. Παρά το ό, τι συμβαίνει στις ταινίες, οι FBI profilers δεν ήθελαν να πάρουν συνεντεύξεις από εγκληματίες  μέχρι να έχουν κάνει εκτεταμένη “αρχειακή και ερευνητική εργασία”, έτσι ώστε να μπορούν στη συνέχεια να διακρίνουν τα πραγματικά γεγονότα από τα φανταστικά, είπε ο Hilts. Ούτε ο ίδιος μπορεί να αποκλείσει ότι o Madoff, που πολλοί χαρακτήρισαν ως ψυχρό, υπολογιστή και με σχεδόν πλήρη απουσία τύψεων, μπορεί να είναι κάτι σαν “εξαίρεση”  ανάμεσα στους ομοίους του.
ΑΣΤΥΝΟΜΟΙ “VOODOO”
Είναι σαφές ότι για τον Hilts και την ομάδα του, η εργασία που έχουν αναλάβει είναι κομμένη και ραμμένη στα μέτρα τους. Μια ντουζίνα πρώην εισαγγελείς, εγκληματολόγοι και ερευνητές, σε συνέντευξη στο Reuters σχετικά με αυτή την ιστορία, ήταν δύσπιστοι ότι οι στρατηγικές profiling μπορούν να εφαρμοστούν στο χώρο του οικονομικού εγκλήματος. «Ακούγεται λίγο σαν να μιλάμε για επιβολή του νόμου με μεθόδους Voodoo”, δήλωσε ο Jeffrey Bornstein, ένας πρώην ομοσπονδιακός εισαγγελέας με πολύχρονη πείρα και τώρα δικηγόρος στο γραφείο K&L Gates στο San Francisco.
O Bornstein, που εκπροσωπεί τον Richard Choo-Beng Lee, πρώην διαχειριστή hedge funds που ομολόγησε την ενοχή του το 2009 για την εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών και έγινε βασικός μάρτυρας που συνεργάστηκε στην έρευνα Galleon για insider trading, είπε πως λίγοι «white collar” παραβάτες είναι φτιαγμένοι για να γίνουν εγκληματίες. Στις περισσότερες περιπτώσεις, καταλήγουν σε παραβάσεις του νόμου, επειδή φτάνουν στα άκρα της δραστηριότητας που είναι νομικά επιτρεπτή. “Θα μπορούσες να δοκιμάσεις αυτούς τους ανθρώπους σε ανιχνευτή ψεύδους και θα μπορούσαν να περάσουν τη δοκιμασία”, δήλωσε ο Bornstein.
Ο Nicole Piquero, αναπληρωτής καθηγητής εγκληματολογίας στο Florida State University, ο οποίος έγραψε πολλές επιστημονικές εργασίες τις οποίες μελετά η ομάδα του Hilts στη BAU, δήλωσε πως οι έρευνες πάνω σε «white collar» παραβάτες έδειξαν ότι πολλοί  από αυτούς είναι εξαιρετικά «controlling» στο χώρο εργασίας τους, σχεδόν μανιωδώς. Αλλά είπε πως το πρόβλημα που θα αντιμετωπίσουν οι profilers είναι ότι τα χαρακτηριστικά που κάνουν έναν επιχειρηματίας πετυχημένο, ειδικά στη Wall Street, είναι συχνά κοινά με αυτά των παραβατών του «λευκού κολάρου». Άλλοι δικηγόροι και εμπειρογνώμονες είχαν γενικώς αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα του prifiling. Λένε ότι οι ταινίες όπως το «The Silence of the Lambs» και η τηλεοπτική σειρά του CBS «Criminal Minds» έχουν ωραιοποιήσει το έργο των FBI profilers, που τους κάνουν να φαίνονται σαν πραγματικές βερσιόν του Σέρλοκ Χολμς που βρίσκουν πάντα αυτόν που ψάχνουν.
Σε ένα άρθρο του 200 στο περιοδικό New Yorker, ο συγγραφέας Malcolm Gladwell απομυθοποίησε το profiling των serial killers. Έγραψε ότι ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας που αποδίδεται στο profiling πηγάζει από βιβλία γραμμένα από πρώην profilers οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις έχουν εξωραΐσει τα γεγονότα. Σημείωσε ότι πολλά από αυτά που οι FBI profilers έχουν πει για τον λεγόμενο δολοφόνο BTK του Κάνσας – συντομογραφία για το «bind, torture, kill» – ήταν συχνά αντιφατικά. Στην πραγματικότητα, ο Gladwell είπε ότι όταν η αστυνομία συνέλαβε στο Κάνσας τον Dennis Rader, παντρεμένο και πατέρα δύο παιδιών, το 2005 και τον χρέωσαν με τις δολοφονίες του BTK, δεν πλησίαζε ούτε κατά προσέγγιση τις περιγραφές των profilers.
Ορισμένοι πιστεύουν ότι οι FBI profilers επίσης απέτυχαν και στην υπόθεση του  Gary Ridgway, του δολοφόνου του ποταμού Γκριν. «Εγώ δεν πιστεύω στο profiling», δήλωσε η Patricia Eakes, πρώην εισαγγελέας της περιοχής του Seattle η οποία συμμετείχε στις έρευνες για τον «Green River Killer» και τώρα είναι συνεργάτιδα στην Yarmuth Wilsdon και Calfo και κυρίως υπερασπίζεται κατηγορουμένους για οικονομικά εγκλήματα. “Στο Green River, σπατάλησαν πολύ χρόνο», είπε. “Στη θεωρία είναι μια μεγάλη ιδέα. Αλλά υπάρχουν τόσοι πολλοί ατομικοί παράγοντες που επηρεάζουν το γιατί οι άνθρωποι διαπράττουν εγκλήματα.”
ΠΑΡΑΛΟΓΕΣ ΤΙΜΕΣ
Παρ’ όλα αυτά , το profiling έχει και τις επιτυχίες του – ακόμα και μεταξύ μερικών που έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα «λευκού κολάρου».
Ο Sam Antar, ο πρώην επικεφαλής της επιχείρησης λιανικής πώλησης ηλεκτρονικών ειδών Crazy Eddie, ο οποίος ομολόγησε την ενοχή του για απάτης σχετικά με τίτλους  έχοντας ενεργό ρόλο σε μια μακρόχρονη λογιστική απάτη, λέει ότι διακρίνει κάποια αξία στο profiling. Δήλωσε μάλιστα στο Reuters ότι η απληστία είναι συχνά ένα δευτερεύον κίνητρο για πολλούς οικονομικούς παραβάτες. Πιστεύει πως ο Madoff, για παράδειγμα, οδηγήθηκε κυρίως από την «ανάγκη του να δείξει ανάστημα” και από το γεγονός πως δεν δεχόταν το να αποτύχει ως επενδυτής. Στην περίπτωση του, ο Antar είπε ο κύριος λόγος που βοήθησε στο να «πειράξουν» τα λογιστικά βιβλία της άλλοτε εκτεινόμενης σε όλη τη Νέα Υόρκη αλυσίδας καταστημάτων λιανικής πώλησης Crazy Eddie ήταν η αφοσίωση στην οικογένειά του. Ο ξάδελφός του Eddie Antar, συνονόματος της εταιρείας, έτρεχε την επιχείρηση. Αλλά το 1993, ο Sam Antar κατέθεσε εναντίον του ξάδελφού του και βοήθησε να τον καταδικάσουν με αντάλλαγμα μια ελαφρύτερη ποινή.
Σήμερα, ο Sam Antar συνεργάζεται με την αστυνομία και γυρίζει όλη τη χώρα δίνοντας διαλέξεις για το πώς μπορεί να καταπολεμηθεί το οικονομικό έγκλημα. Λειτουργεί επίσης ένα δημοφιλές blog στην ιστοσελίδα του, whitecollarfraud.com, όπου σχολιάζει τη συνήθη συναλλακτική δραστηριότητα στις αγορές. Ο Antar σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στο Reuters, δήλωσε πως οι  FBI profilers έχουν δίκιο να είναι δύσπιστοι όσον του να καταναλώσουν πολύ χρόνο σε συνεντεύξεις με οικονομικούς εγκληματίες γιατί αυτοί συχνά θα απαντούν με βάση αυτά που ο ερωτών θα θέλει να ακούσει. Κατά την άποψή του, όταν οι άνθρωποι εξελίσσονται σε απατεώνες, είναι δύσκολο για αυτούς να αλλάξουν ποτέ πραγματικά. «Οι άνθρωποι συχνά με ρωτούν αν έχω λυτρωθεί», δήλωσε ο Antar. «Θα ήθελα να πω ότι έχω ενδεχομένως αποσυρθεί. Ο μόνος λόγος που σταμάτησα ήταν γιατί με συνέλαβαν».
Φυσικά, οι FBI profilers που συνεργάζονται με την BAU ποτέ δεν ισχυρίστηκαν ότι είναι μάντεις. Θεωρούν ταινίες όπως το “The Silence των Αμνών», εσφαλμένες καθώς προωθούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες σε σχέση με τις τεχνικές τους. Ισχυρίζονται δε, πως το profiling δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα ακόμα εργαλείο, μαζί με την ανάλυση του DNA και την ανάκριση των μαρτύρων. Πράγματι, η επίσημη ενασχόληση του FBI με το profiling χρονολογείται από το 1972 με τη δημιουργία της Μονάδας Επιστημών Συμπεριφοράς (Behavior Science Unit), το οποίο αποτελεί τμήμα της Ακαδημίας του FBI στο Quantico της Βιρτζίνια. Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αποφάσισε να επεκτείνει το μοντέλο BSU και αυτό οδήγησε στη δημιουργία του Behavioral Analysis Unit, με τους οποίους έχει συνεργαστεί o Hilts για περισσότερο από μια δεκαετία.
Στο κυνήγι των κατά συρροή δολοφόνων, πράκτορες της BAU έχουν συχνά βοηθήσει τις τοπικές αστυνομικές υπηρεσίες στο να αναλύουν καλύτερα τα αποδεικτικά στοιχεία που μένουν πίσω στον τόπο του εγκλήματος προκειμένου να αποκρυπτογραφήσουν κάποια κίνητρα ή χαρακτηριστικά του δολοφόνου. Αλλά σε μία οικονομική έρευνα, οι ενδείξεις που μένουν πίσω συχνά είναι τα αρχεία του υπολογιστή και των ιδιωτικών e-mails – δεν σταγόνες από αίμα και ίχνη DNA. Ο Hilts λέει πως ο ίδιος και η ομάδα του, έχουν επίγνωση του σκεπτικισμού που υπάρχει σχετικά με τη διαμόρφωση του profil του «white collar» δράστη  και διατηρούν κάποιες επιφυλάξεις σχετικά με τους περιορισμούς της έρευνά τους. Είναι ένας από τους λόγους, που ο Hilts, όταν μίλησε στο Reuters τους τελευταίους μήνες, φάνηκε να μετρίασε λίγο τις προσδοκίες από το εγχείρημα αυτό. «Δεν μας βλέπω ποτέ να υποκαθιστούμε τους λογιστές σε μία έρευνα τίτλων ή εγκλημάτων «λευκού κολάρου» », δήλωσε ο Hilts, ο οποίος σημειώνει ότι η ομάδα του πάντα είχε την εντολή να εξετάσει τέτοιες περιπτώσεις. Οι πράκτορες της BAU, είπε,  δεν θα πρέπει να κάνει ανάλυση του τόπου του εγκλήματος σε μία «white collar» υπόθεση. Αλλά η ομάδα του «μπορεί να είναι χρήσιμη στο να βοηθήσει τους πράκτορες να προετοιμαστούν στο να κάνουν ένα βήμα μπροστά προς την προσέγγιση του κατάλληλου ανθρώπου».
Στη γλώσσα του FBI, «το βήμα» αυτό σχετίζεται με τον εντοπισμό του ατόμου που είναι το πιο προσφιλές στο να τύχει προσέγγισης σε μια έρευνα, ώστε να μετατραπεί σε συνεργάτη και να δεχθεί να φορέσει μικρόφωνο παρακολούθησης ή να παγιδεύσει τηλεφωνικές συνομιλίες με φίλους και συναδέλφους. Η επιτυχία μιας μυστικής έρευνας στηρίζεται συχνά στην εύρεση του σωστού προσώπου για να κάνει αυτό το «βήμα» ή την «αλλαγή πλευράς».
ΠΡΟΦΙΛ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ
Εν τω μεταξύ, μια σχετικά νέα ομάδα SEC (Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς) που ειδικεύεται στην εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών ήδη δείχνει πως μπορεί να υπάρχει κάποια αξία στη χρήση του profiling σε «white collar» περιπτώσεις . Αυτή η ομάδα έχει αναπτύξει μια εμπειρία στην ανάλυση των συσχετίσεων μεταξύ εμπόρων υπόπτων για αδικήματα και των φίλων και συγγενών τους. Στηριζόμενη σε υπολογιστές για να αναλύσει συναλλαγές που γίνονται από ανθρώπους με κοινές κοινωνικές συναναστροφές, η ομάδα θα εξετάσει επίσης για παρεκκλίνουσες συναλλαγές που δεν εμπίπτουν στις αναμενόμενες δραστηριότητες. Έχουν διαπιστώσει ότι οι εν λόγω εφάπαξ συναλλαγές μπορεί να οδηγήσουν σε άτομα που ενδέχεται να αποδειχθούν αδύναμοι κρίκοι και πιθανοί συνεργάτες.
Αυτό το λεγόμενο σχέδιο ανάλυσης δραστηριοτήτων δεν μπορεί να χαρακτηριστεί profiling με την κλασική έννοια του όρου. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς δεν επικεντρώνεται σε χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς των υπόπτων, όπως οι πράκτορες του FBI κάνουν. Όμως έτσι, οι ρυθμιστικές αρχές επεξεργάζονται δεδομένα για να βοηθήσουν στην εύρεση διαφόρων «patterns» συναλλακτικής δραστηριότητας, δεδομένα που προηγουμένως θα είχαν αφήσει αυτές τις αρχές  να ξύνουν μπερδεμένες τα κεφάλια τους. Με το νέο αυτό σχέδιο ανάλυσης δραστηριοτήτων από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχουν σημειωθεί ήδη κάποιες πρώιμες επιτυχίες. Η ανάλυση της ομάδας κατάχρησης αγοράς αποδείχθηκε καθοριστική στην προσπάθεια των ομοσπονδιακών εισαγγελέων ένα 17ετές κύκλωμα εκμετάλλευσης εμπιστευτικών πληροφοριών που παρήγαγε τουλάχιστον 37 εκατομμύρια δολάρια σε παράνομα κέρδη, λένε οι άνθρωποι που παρακολουθούν την έρευνα.
Αλλά και αυτό το σχέδιο ανάλυσης δραστηριοτήτων έχει τους περιορισμούς του. Αυτό το είδος της ανάλυσης προσφέρεται καλύτερα για «ξετρύπωμα» παραγόντων στην εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών αλλά όχι στο να συλληφθεί ένα στέλεχος για «μαγείρεμα» λογιστικών βιβλίων ή ένα πρόσωπο που διευθύνει μια επενδυτική απάτη.
Όπως συμβαίνει με μεγάλο μέρος της προσέγγισης της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς σε αυτές τις έρευνες, έτσι και στην ανάλυση των συναλλαγών που αναπτύχθηκε από την ομάδα έρευνας καταχρηστικών πρακτικών στην αγορά τείνει να είναι ξηρή, νομικίστικη και να μην επικεντρώνεται  στα θύματα του εγκλήματος. Πράγματι, ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία που οι FBI profilers φέρνουν στον χώρο της έρευνας του οικονομικού εγκλήματος, είναι μια προοπτική ερευνών με επίκεντρο τα θύματα ώστε να συλλεχτούν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το δράστη. Στην περίπτωση των κατά συρροή δολοφόνων, ένα μεγάλο μέρος της τεχνικής στην διαμόρφωση του προφίλ ενός υπόπτου προέρχεται από την ανάλυση του τρόπου μα βάση τον οποίο έχουν επιλεγεί και σκοτωθεί τα θύματα. Οι FBI profilers αναμένουν να ωφεληθούν ενδεχομένως ακόμη περισσότερο από τα θύματα των εγκλημάτων «λευκού κολάρου», επειδή αυτά βρίσκονται ακόμα εν ζωή για να διηγηθούν την από τη δική τους πλευρά την ιστορία.
“Ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς μας είναι η θυματολογία,” δήλωσε η Susan Kossler, μια έμπειρη πράκτορας της BAU, η οποία συνεργάζεται στενά με τον Hilts πάνω στο σχέδιο του profiling του οικονομικού εγκλήματος. «Μελετώντας τα θύματα, μαθαίνεις πολλά για τον δράστη.» Στην περίπτωση του Madoff, υπάρχουν σίγουρα πολλά θύματα που οι FBI profilers πρέπει να λάβουν υπόψη. Ο Ira Lee Sorkin, ο πρώην ομοσπονδιακός εισαγγελέας και πρώην κορυφαίος δικηγόρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς στην επιβολή του νόμου, ο οποίος εκπροσώπησε τον Madoff, είπε ότι διαπίστωσε ότι τα θύματα της οικονομικής απάτης πολύ συχνά αγνοούν τα προφανή προειδοποιητικά σημάδια όπως καθώς τυφλώνονται από τις υποσχέσεις μεγάλων αποδόσεων. Ο Sorkin είπε ότι δεν κάνει καμία διαφορά πόσο μορφωμένος ή πλούσιος είναι ο επενδυτής.
«Οι επενδυτές έχουν την τάση να είναι άπληστοι και να αγνοούν τις κόκκινες σημαίες όταν βγάζουν χρήματα και αυτό είναι κάτι που συμβαίνει με λεβητοστάσια, με την εκμετάλλευση εμπιστευτικών πληροφοριών και τα συστήματα τύπου Ponzi», δήλωσε ο Sorkin. “Οι κακοί τα γνωρίζουν όλα αυτά και τα χρησιμοποιούν υπέρ τους.” Πράγματι, αν υπάρχει ένα πράγμα που οι FBI profilers μπορούμ να υπολογίζουν σε αυτό είναι ότι λίγο περισσότερο από δύο χρόνια μετά τη σύλληψή του και την έξαρση περιστατικών μικρότερων σε εύρος συστημάτων Ponzi, το πνεύμα του Madoff είναι ακόμα ζωντανό.
HIP-HOP TRADER
Ένα παράδειγμα αποτελεί μια παράξενη επενδυτική συμφωνία που συμπεριελάμβανε έναν πλούσιο επιχειρηματία στο Cincinnati, Ohio, ένα χρηματοδότη στη Νέα Υόρκη και έναν on-line κληρικό ο οποίος ισχυριζόταν ότι είναι έμπορος προϊόντων και ένας φίλος του μουσικού της hip-hop, Sean Combs. Ότι απέμεινε από αυτή τη συμφωνία τώρα πρωταγωνιστεί στα ομοσπονδιακά και πολιτειακά δικαστήρια της Νέας Υόρκης με τα διάφορα μέρη είτε να μηνύουν ο ένας τον άλλον ή να αρνούνται την ευθύνη.

Ponzi scheme
Πολλά από τα γεγονότα είναι υπό αμφισβήτηση, αλλά οι αντιμαχόμενες πλευρές φαίνεται να συμφωνούν στο ότι ένα φιλανθρωπικό ταμείο που στήθηκε από τον David Parlin του Cincinnati, με χρέος περίπου 4 εκατομμύρια δολάρια, βυθίστηκε πέρυσι σε μια δήθεν υψηλής απόδοσης επενδυτική στρατηγική που περιελάμβανε αμερικανικά κρατικά ομόλογα που έριξε από τη Νέα York ο χρηματοδότης Βασίλης Μορφόπουλος. Ο Parlin ισχυρίζεται πως τα χρήματα κατέληξαν σε τραπεζικούς λογαριασμούς που ελέγχονται από TL Gilliams LLC, ένα κατάστημα  διαπραγμάτευσης εμπορευμάτων που λειτουργεί ο Tyrone Gilliams Jr  ο οποίος με το σύνθημα «Set Free Righteous Living Ministries» διαφημίζει υπηρεσίες στο Διαδίκτυο.
Ο Parlin ισχυρίζεται στα δικόγραφα πως δεν ήξερε τίποτα για τη συμμετοχή του Gilliams στην επενδυτική συμφωνία και δεν έχει καμία ιδέα για το πώς τα χρήματα του ταμείου κατέληξαν στην TL Gilliams, η οποία λέει ότι έχει γραφεία σε περισσότερες από δύο δωδεκάδες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της εταιρείας. Ο Parlin επιδιώκει να πάρει πίσω τα χρήματα του και τις αξιώσεις του και ο Gilliams έχει ξοδέψει μερικά από αυτά σε ξενοδοχεία, σε αγοραπωλησίες ακίνητης περιουσίας και σε νυχτερινά κέντρα.
Το πώς αυτή η δικαστική διαμάχη θα επιλυθεί, δεν είναι σαφές. Ο Parlin ισχυρίζεται ότι είχε εξαπατηθεί από τον Μορφόπουλο και υποστηρίζει σε δικόγραφα πως ο Gilliams λειτουργεί ένα σύστημα απάτης τύπου Ponzi. Οι δικηγόροι των Μορφόπουλου και Gilliams αντικρούουν τους ισχυρισμούς του Parlin. Ο John Lang, ο δικηγόρος του Gilliams, δήλωσε: «Αν υπήρχε εδώ πράγματι σύστημα Ponzi, η TL Gilliams θα ήταν το μεγαλύτερο θύμα της.». Εν τω μεταξύ, ένας δικηγόρος του Parlin ισχυρίστηκε πως ο πελάτης του έχει έρθει σε επαφή με το FBI στο Cincinnati για το εν λόγω θέμα.
Ίσως κάποια μέρα αυτό το χάος ξεκαθαριστεί στο γραφείο των FBI profilers στη Virginιa. Αλλά ένα πράγμα είναι βέβαιο: αν οι προθέσεις του FBI είναι πραγματικά σοβαρές πάνω στο profiling οικονομικών εγκληματιών, δεν θα μείνει εύκολα χωρίς δουλειά.
Του Matthew Goldstein. Επιμέλεια άρθρου: Jim Impoco και Frank McGurty. Απόδοση στα ελληνικά: Ειρήνη – Έλλη Μπούτσικα

Copyright 2011 Thomson Reuters

http://crimeseenblog.wordpress.com/2012/10/28/fbi-profiling-in-white-collar-crime/