Πρόσφυγας σημαίνει λιποτάκτης...

"Η Συγχώρηση αυτού που σε έβλαψε, σε περιφρόνησε, σε διέβαλλε, σε επιβουλεύτηκε, σε εχθρεύτηκε (αδικώντας σε) καθ’ οιονδήποτε τρόπο είναι μια ανώτερη ηθική πράξη. Εξίσου υψηλή ηθική αξία έχει το να ζητήσει κάποιος ειλικρινή Συγχώρηση για τα δεινά που προκάλεσε (με τις πράξεις ή/και με την απραξία του) σε κάποιον άλλον. Με μια ΔΙΑΦΟΡΑ. Το δεύτερο έχει αξία ΜΟΝΟΝ όταν απευθύνεται σε κάποιον κατώτερο από πλευράς κοινωνικής/πολιτικής/οικονομικής ισχύος. Τι αξία μπορεί να έχει άραγε μια «Συγγνώμη» που απευθύνεται σε κάποιον «ανώτερο κοινωνικά» (και «ισχυρότερο») όπου εάν τολμήσεις να μην ζητήσεις «συγγνώμη» (συνοδευόμενο δε με πολλαπλάσια «αποκατάσταση» ζημιών) γι’ αυτά που του έκανες όταν ήταν «κατώτερος» μπορεί να σε συντρίψει «ανταποδοτικά» αλλά και «προς παραδειγματισμό» κάθε άλλου (κατώτερου αλλά και «ανώτερου») που θα αποτολμήσει τα ίδια;"

Τρίτη, 22 Αυγούστου 2017

Εθελοντισμός Ή Ιδιωτική Ανεργία; Οι Επιλογές Μορφής Της Εργασίας Για Τους Νέους


ΣΟΦΙΑ ΤΣΕΡΕΑ

Στις 12 Μαΐου 2017, το Ευρωπαϊκό Forum Νέων (European Youth Forum, E.Y.F.) υπέβαλλε καταγγελία σχετικά με το θέμα των απλήρωτων περιόδων πρακτικής άσκησης στο Βέλγιο (Youthforum.org, 2017). 

Στόχος του είναι η καταπολέμηση του φαινομένου, αρχίζοντας από την τροποποίηση της νομοθεσίας στο Βέλγιο, και προχωρώντας σε νομοθετικές αλλαγές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 

Για την προώθηση ποιοτικών προτύπων και την υιοθέτηση νομοθεσιών, το E.Y.F. προχώρησε στη δημοσίευση ενός Χάρτη Ποιότητας για τις πρακτικές και τις μαθητείες. 

Με αφορμή το πρώτο αυτό βήμα από το Ευρωπαϊκό Forum Νέων, είναι σκόπιμο να εξεταστεί η διάσταση του φαινομένου της απλήρωτης εργασίας των νέων στην Ελλάδα.



«Προσπάθειες για μία καινούργια ηθική και πνευματική αναβάθμιση της σφαίρας του βιοπορισμού φαίνεται πως αναλαμβάνονται σε κατάσταση οξυμένων κρίσεων» (Offe, 1993). 

Δεν είναι άγνωστος ο προβληματισμός που γεννάται σε πολλούς νέους μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους, σχετικά με την εύρεση εργασίας και την απασχόληση στον τομέα κατάρτισής τους. 

Τα πρώτα στοιχεία που πολλές φορές επιβραδύνουν την επιτυχία αυτής της προσπάθειας είναι η ηλικία, η μη κατοχή εμπειρικών γνώσεων στο αντικείμενο των σπουδών, και η μείωση του ποσοστού διαθέσιμων θέσεων εργασίας στην Ελλάδα. 

Ιδιαίτερα στην περίπτωση των κοινωνικών επιστημών, αλλά και σε κλάδους όπως η δημοσιογραφία, η κατάσταση φαίνεται να επιδεινώνεται. 

Συνεπώς, η ανάγκη για απόκτηση εργασιακής εμπειρίας και εμπλουτισμού του βιογραφικού σημειώματος κάθε νέου οδηγεί σε επιλογές που δεν ανήκουν στην τυπική μορφή εργασίας. 

Όσοι, λοιπόν, αποκτήσουν την ονομασία Ν.Ε.Ε.Τ. (Not in Education, Employment or Training), δηλαδή ανήκουν στην κατηγορία των νέων ηλικιακά ατόμων που δεν εντάσσονται πλέον στο εκπαιδευτικό σύστημα, και δεν εργάζονται, ή δεν εκπαιδεύονται για εργασία, καταφεύγουν στη λύση του εθελοντισμού ή της άμισθης πρακτικής.

Εστιάζοντας στον εθελοντισμό ως επαγγελματική απασχόληση ειδικού τύπου, θα πρέπει πρώτα να παραταθεί ο ορισμός του: 

«Ως εθελοντισμός νοείται η δραστηριότητα που αναπτύσσεται κατά τρόπο αυθόρμητο για σκοπούς αλτρουιστικούς από πολίτες, ατομικά ή διαμέσου οργανωμένων ή άτυπων σχημάτων στα οποία ανήκουν, προς το συμφέρον της κοινωνικής κατηγορίας της οποίας είναι μέλη ή τρίτων προσώπων ή της τοπικής, κρατικής ή διεθνούς κοινότητας – σε κάθε περίπτωση, μάλιστα, χωρίς σκοπό άμεσου ατομικού κέρδους» (Βουτσάκης, 2004:37). 

Η αντίληψη της εθελοντικής εργασίας ως ένα σκαλοπάτι που χρειάζεται να διαβεί ο απόφοιτος για την απόκτηση πρακτικών γνώσεων και επαγγελματικής εμπειρίας, συνοδεύεται συχνά από συνθήκες μη πληρωμής του για τις υπηρεσίες που προσφέρει (Μπελεγρίνης, 2017). 

Αν, λοιπόν, στη βάση του ο εθελοντισμός δεν έχει ως σκοπό την προσωπική κερδοφορία, γιατί έχει νομιμοποιηθεί κοινωνικά ως μέσο ένταξης στην αγορά εργασίας;

Η προσέγγιση ενός τέτοιου θέματος θα μπορούσε να διασπαστεί σε τρία μέρη – αυτά του πομπού, του δέκτη και του διαμεσολαβητή. 

Ως πομπός, σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η εκάστοτε Δομή Παροχής Εργασίας – ο οργανισμός ή η εταιρία που προωθεί ή εκπέμπει πληροφορίες για μία θέση άτυπης εργασίας. 

Δέκτης εκτιμάται ότι είναι το Υποκείμενο Παροχής Ενέργειας και Εργατοωρών, ο υποψήφιος εργαζόμενος-απλήρωτος εθελοντής που αποδέχεται τους όρους αυτής της απασχόλησης άνευ απολαβών. 

Τέλος, το Κράτος νοείται ως διαμεσολαβητής δια της παρουσίας ή απουσίας του σε αυτή τη διαδικασία.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένα σαφές νομοθετικό πλαίσιο που να οριοθετεί τον εθελοντισμό. 

Σε μία συνάντηση που έγινε με τον Γενικό Γραμματέα Δια Βίου Μάθησης και Νέας Γενιάς, Παυσανία Παπαγεωργίου, μετά από κάλεσμά του για διάλογο με φορείς της κοινωνίας των πολιτών, τον Δεκέμβριο του 2016, συζητήθηκε αυτό το κενό στη νομοθεσία – ή, καλύτερα, η προχειρότητα αυτού. 

Δόθηκαν, ωστόσο, υποσχέσεις για βελτίωση και ενασχόληση με το ζήτημα αυτό στο άμεσο μέλλον (Inter Alia Μ.Κ.Ο, 2016). 

Το 2014, έλαβε χώρα μία δημόσια διαβούλευση του σχεδίου Νόμου για τις κοινωφελείς οργανώσεις πολιτών, το οποίο, στο άρθρο σχετικά με τον εθελοντισμό, αναφέρεται -μεταξύ άλλων- στη μη εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας στις περιπτώσεις εθελοντικής απασχόλησης (Opengov.gr, 2017). 

Αναλυτικότερα, σχετικά με το τί σημαίνει η ρύθμιση αυτή σε ένα νομικό πλαίσιο, θα πρέπει να γίνει αναφορά στη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας. 

Η εξάρτηση εκδηλώνεται με το δικαίωμα του εργοδότη i) να καθορίζει τον τόπο, τον χρόνο, τον τρόπο και την έκταση παροχής εργασίας κατά τρόπο δεσμευτικό για τον μισθωτό, δίνοντας τις απαραίτητες εντολές και οδηγίες τις οποίες ο μισθωτός υποχρεούται να ακολουθεί, και ii) να ασκεί εποπτεία και έλεγχο για τη διαπίστωση της συμμόρφωσης του μισθωτού προς τις οδηγίες αυτές, όπως αναφέρεται από τη δικηγόρο Ευγενία Α. Φωτοπούλου. 

Αν, λοιπόν, αυτά τα χαρακτηριστικά συνυπάρχουν με την ταυτόχρονη απουσία του μισθού και της σύμβασης, πρόκειται για έναν ιδιόμορφο τύπο εργασίας μεταξύ της προαναφερθείσας σύμβασης και της σύμβασης παροχής υπηρεσιών από ελευθεριότητα. 

Το παραπάνω καθίσταται προβληματικό, καθώς -σύμφωνα με τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 3 του Άρθρου 2 του α.ν. 1846/1951- προϋπόθεση υπαγωγής στην ασφάλιση του Ι.Κ.Α. αποτελεί η παροχή εξαρτημένης εργασίας (Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών, 2017). 

Έτσι, οι απολαβές του πομπού, όπως ονομάστηκε στο παρόν άρθρο, δεν μειώνονται στο ελάχιστο, ενώ αντίστοιχα του δέκτη περιορίζονται, ή εκμηδενίζονται.

Μία σημαντική διάσταση αυτής της πραγματικότητας είναι η στήριξη ή η ανοχή της από πλευράς κρατικών φορέων. 

Έχοντας ένα μεγάλο κομμάτι του εργατικού δυναμικού χωρίς απασχόληση-εργασία, και με απουσία κρατικών παροχών, δίνεται η δυνατότητα σε επιχειρήσεις και οργανισμούς να προβαίνουν σε ευρεία χρήση ευέλικτων και άτυπων μορφών εργασίας. 

Η απόδοση του φαινόμενου της ευέλικτης, «μη-τυπικής» εργασίας, όπως δίνεται σε μελέτες και εκθέσεις τόσο προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενέχει στοιχεία αβεβαιότητας, τα οποία πηγάζουν από δεδομένα όπως η βραχεία διάρκεια απασχόλησης και ο μικρός αριθμός εργάσιμων ορών (Γκιάλης, 2009).

Γιατί, λοιπόν, ο δέκτης αποδέχεται αυτούς τους όρους, και φαίνεται να αναγνωρίζει τις συνθήκες αυτές ως σχεδόν αναγκαίες;

«Ξεκινώντας από αιτιάσεις περί ατυχίας, προσωπικής ανεπάρκειας και έλλειψης εργασιακής πείρας, καταλήγουμε σε μια αντιπαρασιτολογική κλινική μελέτη που σκοπεύει στην κάθαρση του σώματος από το μικρόβιο της τεμπελιάς«. 

Μέσω αυτής της φράσης του Νικόλα Γκίπη μπορεί κανείς να εστιάσει στην αντίληψη γύρω από την ανεργία, η οποία δομείται ίσως ως ένα ιδιωτικό πρόβλημα των νέων στην Ελλάδα. 

Η ευθύνη, λοιπόν, γίνεται αποδεκτή από το υποκείμενο, και συγκεντρώνεται περισσότερο στο πρόσωπο αυτού, παρά στην κοινωνικοπολιτική κατάσταση της εποχής. 

Η ευθύνη αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ή να συνδεθεί με την ιδέα του «αν θέλεις κάτι πολύ, πρέπει να παλέψεις γι’ αυτό», μία τέτοιου είδους ριζοσπαστική παρέμβαση που δηλώνει την επιστροφή στην «υπευθυνότητα του ατόμου για την τύχη του» (Offe, 1993). 

Με γνώμονα την παραπάνω οπτική, παρουσιάζεται ως λογικός ένας απαιτούμενος χρόνος για ένταξη στην αγορά εργασίας. 

Ένας μη ορισμένος χρόνος πάλης. 

Συγχρόνως, μπορεί κανείς να μιλήσει για την «ωραιοποίηση της εργασίας», τη σύνδεση δηλαδή της ευχαρίστησης με την εργασία, που την καθιστά ως μία ενέργεια και διαδικασία που ικανοποιεί την ψυχική ισορροπία, και όχι την κάλυψη αναγκών. 

Με δεδομένα όπως τα παραπάνω, μπορούν να δικαιολογηθούν από μία άλλη αναλυτική βάση τα αίτια της διεύρυνσης μιας τύπου εθελοντικής εργασίας για την ηλικιακή ομάδα που μελετήθηκε (Κοινοί Τόποι, 2017).

Οποιαδήποτε και αν είναι η πορεία αυτού του φαινομένου, είναι ανάγκη να τονιστεί πως οι ευέλικτες και οι άτυπες εργασίες δεν πρέπει να αναλύονται ως ένα περιορισμένο φαινόμενο σε έναν κόσμο τυπικής εργασίας, αλλά σαν ενεργές συνιστώσες των αναδιαρθρώσεων και των γενικότερων διαδικασιών εκμοντερνισμού της οικονομίας (Γκιάλης, 2009). 

Η αναγνώριση και ο διάλογος -με αφετηρία αυτή τη νέα τάση εργασιακής συνθήκης και συμπεριφοράς- θα συμβάλει στην πιο καθαρή εικόνα και αντιμετώπιση αυτού του παιχνιδιού που διαδραματίζεται στα όρια μεταξύ αλτρουισμού και εκμετάλλευσης.

Πηγές:

Youthforum.org. (2017). Belgium: Youth Forum takes legal step to ban unpaid internships.[online] Available at: http://www.youthforum.org/pressrelease/belgium-youth-forum-takes-legal-step-to-ban-unpaid-internships/ [Accessed 29 May 2017].
Βουτσάκης, Β. (2004). Η άγνωστη κοινωνία πολιτών. 1st ed. Αθήνα: Ποταμός.
Opengov.gr. (2014). Άρθρο 10: Εθελοντική απασχόληση. [online] Available at: http://www.opengov.gr/ypes/?p=2455 [Accessed 29 May 2017].
Κάδρα, Θ. (2015). Παροχή εργασίας ή υπηρεσιών χωρίς αμοιβή – το ζήτημα της εθελοντικής εργασίας και της ασφάλισής της στο ΙΚΑ. [online] Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών. Available at: http://efotopoulou.gr/parochi-ergasias-i-ipiresion-choris-amivi-to-zitima-tis-ethelontikis-ergasias-ke-tis-asfalisis-tis-sto-ika/ [Accessed 29 May 2017].
Γκιάλης, Σ. (2009). Εργασιακή ευελιξία και άτυπη εργασία στη νέα εποχή : χωρο-κοινωνικές διαστάσεις και πολιτικές επισημάνσεις. Το βήμα των κοινωνικών επιστημών, τόμος ΙΔ(τεύχος 56).
Μπελεγρινης, Γ. (2017). Σταματήστε να εργάζεστε αμισθί. [online] It’s Possible. Available at: http://www.itspossible.gr/%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%AE%C[Accessed 29 May 2017].
Offe, C. (1993). Κοινωνία της εργασίας;. 1st ed. Αθήνα: Νήσος, pp.233,229.
Γκίμπης, Ν. (2016). Ένα σπάνιο εμπόρευμα. [online] Κοινοί Τόποι. Available at: http://koinoi-topoi.gr/labor-scarce-commodity/ [Accessed 29 May 2017].